De actieve hersenen
Baby's zien er vreedzaam uit als ze slapen. Naar je kindje kijken, dat rustig in zijn bedje ligt te slapen overspoelt je met een gelukkig gevoel. Het is ook het ideale moment om zelf even wat bij te slapen! In de laatste maanden ben je slaap misschien meer dan ooit gaan appreciëren. Een gebrek aan slaap doet je inzien hoe belangrijk slaap wel is.

Maar voor je baby is slaap nog belangrijker. Vaak denken mensen dat tijdens de slaap het lichaam van je baby alleen rust en zijn hersenen zich even afsluiten van alle indrukken van buitenaf. Maar er is nog veel meer! Een baby heeft een slaapsysteem. Terwijl je kindje slaapt, leert het.

Wetenschappers hebben de hersenactiviteit van baby's tijdens hun slaap bestudeerd. Zij stelden vast dat specifieke delen van de hersenen juist heel actief zijn tijdens de slaap. Deze toestand van verminderd bewustzijn en een lagere fysieke activiteit stelt de hersenen in staat om vitale activiteiten uit te oefenen, die niet mogelijk zijn wanneer de baby wakker is.

Tijdens de slaap rusten de ogen en oren van je baby. Ze hoeven niet alles rondom waar te nemen zoals wanneer de baby wakker is. Dat geeft de hersenen de kans zich op belangrijk werk te concentreren, namelijk herinneringen verwerken en leren. Als de baby wakker is, neemt hij talloze nieuwe indrukken waar. De hersenen slaan alles op wat de baby hoort, ziet, voelt en doet. Tijdens de baby z’n slaap wordt dat geordend. Vergelijk het met het papierwerk na een drukke dag op kantoor.

De menselijke hersenen - vooral bij kleine kinderen - maken daarvoor nieuwe verbindingen tussen hersencellen of neuronen aan. Een ingenieus baby slaapsysteem dus! Onze hersenen lijken op een groot elektrisch circuit. Telkens als we iets leren, wordt er een nieuwe kabel gelegd die een deel met een ander verbindt. Als je dus de volgende keer je baby in slaap ziet vallen, bedenk dan dat de hersenen zich voorbereiden op de nachtshift.

Hoe weten we wat er zich afspeelt tijdens de baby slaap tijd?
Verrassend genoeg is het onderzoek bij kleine vogeltjes dat een doorbraak bracht in het onderzoek naar de rol van slaap op de ontwikkeling van de hersenen. De bestudeerde kuikentjes bevonden zich in een vroeg stadium, waarin ze het gezang van hun soort leerden. In natuurlijke omstandigheden doen ze dat door hun moeders stemgeluiden te imiteren. In het experiment hoorden de kleine vogeltjes een opgenomen versie van hun moeders gefluit. De vogeltjes werden in twee testgroepen verdeeld. De eerste groep oefende het fluiten, werd dan voor een rustpauze van alle geluid afgezonderd, maar bleef wakker. De tweede groep kreeg ook een rustpauze. Maar deze vogeltjes mochten slapen.

De resultaten waren verbazingwekkend. De groep die geslapen had, kon tijdens de tweede sessie het gezang veel preciezer nabootsen dan de groep die tijdens de rustpauze wakker gebleven was. Ook de hersenactiviteiten werden tijdens het experiment gemeten. Terwijl de vogeltjes het gezang van de moeder imiteerden, waren de hersenen bijzonder actief. Tijdens de rustpauzes, wanneer de geluidsopname stopgezet werd, bleek er een groot verschil tussen de twee groepen. De vogeltjes die wakker bleven, verminderden onmiddellijk hun hersenactiviteiten. De slapende vogeltjes daarentegen vertoonden langdurige momenten van hoge hersenactiviteit. Het was alsof ze in hun slaap stilletjes verder zongen of naar het gezang van hun moeder bleven luisteren.

Op basis van deze bevindingen stelde men dat de tweede groep vogeltjes wat ze geleerd hadden over het gezang van hun moeder tijdens hun slaap verwerkten en alle details in hun geheugen opsloegen. De vogeltjes die de kans hiertoe niet kregen, leerden veel trager. Als je dus nog eens een nachtegaal hoort, denk er dan aan dat die door veel slaap zo mooi heeft leren zingen.

Leren door te slapen
Na de vaststelling dat slapen en leren met elkaar verbonden zijn bij vogels, zijn wetenschappers slaap bij mensen gaan bestuderen om meer te weten te komen over de relatie slaap – leren en het baby slaapsysteem. Ze vroegen zich af welke rol de verschillende slaaptoestanden spelen op het structureren van hersenverbindingen.

De menselijke slaap 's nachts is een opeenvolging van fases van diepe en actieve slaap. Diepe slaap kenmerkt zich door weinig lichaamsbewegingen en het is veel moeilijker om uit deze slaap te ontwaken. Tijdens de actieve slaap dromen we meestal en bewegen we veel in bed.

De hersenactiviteit in alle fases is al grondig onderzocht. Zo weten we dat de hersenen heel anders reageren in de actieve dan in de diepe slaap. En omdat de eerste vorm zich kenmerkt door drukke hersenactiviteit overal in de hersenen, zouden we kunnen besluiten dat dit de periode is waarin de hersenen het meeste werk verrichten. Maar, men stelde net vast dat de hersenen niet alleen tijdens de actieve slaap werken. Wetenschappers ontdekten dat sommige heel belangrijke delen van de hersenen net tijdens de zogeheten rustige, diepe slaap het drukst bezig zijn. Juist op het moment dat algemene hersenactiviteit onderdrukt wordt.

Nieuw onderzoek moet inzicht krijgen op welke manier de verschillende slaapfases, en de overgang ertussen, de hersenen helpen nieuwe banen te creëren die nodig zijn om te leren. Wat gebeurt er eigenlijk achter de gesloten ogen van je baby? Hoe coördineren de verschillende hersendelen hun werk om nog meer en complexere banen te creëren? Wat is het gevolg op de ontwikkeling van de baby als hij minder slaap krijgt?

Zonder slaap zouden de hersenen amper de kans krijgen om de informatie die je baby tijdens de dag opneemt, op efficiënte wijze te reorganiseren en in het langetermijngeheugen op te slaan. Voor je baby is informatie in het geheugen opslaan net zo belangrijk als het leren zelf. Heel de dag is de baby bezig met dingen aanraken, naar geluiden luisteren en rondkijken. Elke keer als je kindje een boeiend object ontdekt, zijn ongekende vorm en textuur voelt, het schudt en in zijn mond stopt, stuurt elk zintuig een ander stukje informatie over dat leuke speelgoedje naar de hersenen.

Terwijl je kind wakker is, is er weinig tijd om alles samen te voegen tot een groot mentaal geheel. Terwijl het dat net nodig heeft om de dingen te begrijpen. Geen wonder dus dat baby’s zo veel slaap nodig hebben. Hun dagen zijn immers een aaneenrijging van nieuwe belevenissen. Als je dus de volgende keer stilletjes in de kamer van je baby binnensluipt om hem een nachtzoen te geven, denk eraan hoeveel werk er op dat moment verricht wordt achter die kleine gesloten oogjes. Zijn hersenen zijn druk bezig nieuwe verbindingen te maken, die nodig zijn om de opwindende ontdekkingen van de dag te kunnen vatten. Een fantastisch baby slaapsysteem!