Je zult je zekerder voelen als je kind ziek is, als je nu alvast leest en leert over ziekteverschijnselen die baby's kunnen vertonen. Deze lijst met symptomen biedt houvast. Hoe weet je wat je moet doen? Je kind goed in de gaten houden en afwachten, of de huisarts bellen?

Als je de huisarts belt om de ziekteverschijnselen bij je baby te bespreken:

• Wat: leg de symptomen bij je baby duidelijk uit.
• Hoe lang: vertel hoe lang deze symptomen zich al voordoen.
• Als je een weekendarts of dokterspost belt, moet je meer achtergrondinformatie geven. Vermeld de leeftijd van je baby en vertel over eerdere ziektes of gezondheidsproblemen.
• Blijf rustig en geef zoveel mogelijk bijzonderheden.
• Meestal wil de arts weten of je kind koorts heeft. Ook moet hij weten hoe hoog de koorts is en hoe lang die al duurt. Neem de temperatuur van je kind op voordat je belt, tenzij het een noodgeval is.

Bij jonge baby's, vooral jonger dan 3 maanden, moet je op andere dingen letten dan bij oudere baby's, peuters en kleuters. Daarom maakten we twee lijstjes: ziekteverschijnselen bij zeer jonge baby's, en ziekteverschijnselen bij baby's, peuters en kleuters.

  Checklist van ernstige symptomen
  Ziekteverschijnselen bij zeer jonge baby's
  Ziekteverschijnselen bij baby's, peuters en kleuters

Checklist van ernstige symptomen

Als je baby of peuter een van deze symptomen heeft, neem dan contact op met je huisarts. Bij deze symptomen moet je baby onderzocht worden.

• Stijve nek.
• Een opgezwollen fontanel: de zachte plek in het schedeltje zwelt duidelijk op als je je baby onder een hoek van 45 graden houdt en hij verder rustig is.
• Lusteloosheid: je kindje wordt moeilijk wakker en reageert niet op je.
• Meer dan 41 graden koorts.
• Gevoelige, opgezwollen buik of testikels.
• Paarse vlekken of spikkels (geen blauwe plekken, behalve rond het hoofd).
• Wil niet lopen.
• Huilt als hij wordt aangeraakt of opgepakt.
• Blauwe lippen die niet wegtrekken door je kind op te warmen.
• Hoorbare, moeizame ademhaling terwijl je kind zich niet inspant. Bij kroep is het inademen hoorbaar; bij piepend ademhalen is het uitademen hoorbaar.
• Meer dan 60 ademhalingen per minuut, zwaar ademen of piepend ademen.
• Ontroostbaar huilen dat langer dan 2 à 3 uur aanhoudt.

Ziekteverschijnselen bij zeer jonge baby's

Ziekten bij kindjes die jonger zijn dan 3 maanden verdienen extra aandacht. De verschijnselen zijn vaak nauwelijks merkbaar of onduidelijk en de ziekte kan veel sneller verergeren dan bij oudere kinderen. Baby's hebben een ongelooflijke veerkracht en zijn zelden ernstig ziek. Toch is het goed een aantal algemene richtlijnen als leidraad te hebben. Hieronder volgen enkele verschijnselen waar je op moet letten:

Koorts

Koorts bij kleine kinderen moet je ernstig nemen. Een temperatuur van meer dan 38,5 graden C rectaal is hoog. Gebruik op deze leeftijd geen oorthermometer. Neem de temperatuur rectaal of onder de oksel op.

Als je kind koorts heeft, doe dan een laag kleren uit. Neem na 15 à 20 minuten de temperatuur opnieuw op. Is die dan nog niet gezakt? Waarschuw je huisarts. Misschien is er niets aan de hand of heeft je baby een verkoudheid, maar waarschuw toch je huisarts, voor het geval dat.

Zorg dat je kunt vertellen of je baby goed eet, makkelijk wakker wordt, alert is of nog een ander ziekteverschijnsel vertoont (zie hieronder). Als je kindje nog erg jong is en alleen koorts heeft, wordt dit waarschijnlijk veroorzaakt door te dikke kleding en niet door een ziekte. Vertel je huisarts of je baby in de afgelopen twee weken is blootgesteld aan een ziekte. Meld hem ook of je baby chronische gezondheidsproblemen heeft. Geef op deze leeftijd geen paracetamol of ibuprofen. Volg het advies van je huisarts op.

Lage temperatuur

Kleine baby's reageren soms op een infectie met een temperatuurverlaging. Is de temperatuur van je baby lager dan 37,5 graden C? Wikkel hem dan lekker warm in en controleer na 15 à 20 minuten de temperatuur opnieuw. Als de temperatuur niet stijgt of maar eventjes hoger wordt, en je baby wel voldoende kleren aanheeft, waarschuw dan je huisarts. Vertel je huisarts of je baby andere ziekteverschijnselen heeft of is blootgesteld aan een ziekte - zie hierboven.

Snelle ademhaling

Jonge baby's reageren bij ademhalingsproblemen net als oudere kinderen, ze ademen zwaarder en sneller. Maar ze raken eerder uitgeput en hebben moeite om die snelle ademhaling, die veroorzaakt wordt door borst- of hartproblemen, vol te houden. Boven de 60 ademhalingen per minuut is snel voor een jonge baby. Waarschuw je huisarts zodra je merkt dat je jonge baby een snelle ademhaling heeft. Als de ruimte tussen en onder zijn ribben ingetrokken wordt bij iedere ademhaling, is dat een extra reden voor bezorgdheid. Kijk onder zijn truitje om dit te controleren.

Eet slecht

Iedere baby eet wel eens niet zo goed. Als je jonge baby twee keer achter elkaar slecht eet, en dit is een verandering voor hem, moet je je huisarts waarschuwen. Als hij nog andere ziekteverschijnselen vertoont of niet wakker wordt voor zijn voeding, waarschuw dan meteen je huisarts.

Braken

De meeste baby's spugen wel eens en sommige braken af en toe. Als je baby een eetlepel of meer uitspuugt, twee keer achter elkaar braakt, of ook andere ziekteverschijnselen heeft, waarschuw dan je huisarts. Fel geel braaksel is een ernstig verschijnsel. Je moet meteen je huisarts bellen. Braaksel dat door de kamer schiet (ja, echt 'schiet', het wordt ook wel projectielbraken genoemd) kan duiden op een maagverstopping. Waarschuw je huisarts.

Plast niet

Als een jonge baby zes uur lang niet plast of geen zes natte luiers heeft in de eerste 24 uur van zijn leven, kan hij uitgedroogd raken. Waarschuw je huisarts.

Sommige moderne, sterk absorberende luiers voelen altijd droog aan. Dat is om te zorgen dat je baby droge billen houdt. Als je bang bent dat je kindje niet plast, kan je vier tot zes uur een stuk keukenrol in de luier leggen. Controleer regelmatig of het nat is. Als de keukenrol droog blijft, bel dan je huisarts.

Ziekteverschijnselen bij baby's, peuters en kleuters

'Zich ziek gedragen'

Dit is de belangrijkste observatie om erachter te komen welke ziekte je baby zou kunnen hebben. Maar jammer genoeg is die ook bijzonder moeilijk om op zijn juiste waarde te schatten. Je huisarts vertellen dat je baby 'zich niet normaal gedraagt', is bijzonder belangrijke informatie. Het tegenovergestelde geldt ook. Als je ziet dat je baby zich goed voelt ondanks zijn koorts of uitslag, is het minder waarschijnlijk dat hij een ernstige ziekte heeft.

Wat betekent 'zich niet normaal gedragen'? Jij, als ouder, kunt dat het beste beoordelen. Hier zijn een paar punten waar je op moet letten:

• Je baby lacht of speelt niet zoals hij normaal doet.
• Het werkt niet als je hem op de normale manier probeert te troosten.
• Hij lijkt overdreven aanhankelijk.
• Hij is erg slaperig op tijden dat hij normaal klaarwakker is.
• Hij huilt zachtjes of lijkt pijn te hebben.

Beschrijf deze symptomen aan je huisarts. Hij adviseert wat je het beste kunt doen. Beschrijf andere ziekteverschijnselen zo nauwkeurig mogelijk. Maar jij en je huisarts zullen toch vooral deze algemene observatie gebruiken om te beoordelen hoe ernstig de ziekte van je kind is.

Koorts

Je kind heeft koorts als zijn temperatuur hoger is dan 38,5 graden C rectaal of hoger dan 37,5 graden C onder de oksel. (Neem bij kinderen onder de vier jaar de temperatuur nooit oraal op.) De oortemperatuur zou, indien correct opgenomen, bij baby's ouder dan 3 maanden dezelfde moeten zijn als de temperatuur die rectaal is opgenomen.

Koorts betekent dat het lichaam van je baby tegen een infectie vecht. Alleen koorts betekent niet dat een kind ernstig ziek is. Lage of middelmatige koorts maakt deel uit van het verdedigingsmechanisme van het lichaam. Dit mechanisme bestrijdt de gewone ongevaarlijke kinderziektes. Een verhoging kan veroorzaakt worden door oververhitting of zelfs door het drinken van een warme drank. Extreem hoge koorts (boven de 41 graden C) kan bijkomende medische problemen veroorzaken en moet zo snel mogelijk omlaag gebracht worden. Als algemene richtlijn kun je onthouden: koorts boven 39,5 graden C wijst op een ernstigere ziekte dan koorts onder 39,5 graden C. Maar hoe ziek het kind zich gedraagt, zegt meer dan de temperatuur.

Controleer altijd de temperatuur van je baby als je denkt dat hij ziek is. Als je het gevoel hebt dat je contact moet opnemen met je huisarts, geef dan deze temperatuur mee. Als je baby ouder dan 3 maanden is, kan je hem paracetamol of ibuprofen geven om de koorts te verlagen. Lees de aanwijzingen op de bijsluiter voor de juiste dosering, die afhankelijk is van zijn gewicht en zijn leeftijd. Geef een baby nooit aspirine, want dat kan het syndroom van Reye veroorzaken, een ernstige ziekte. Een warm bad kan ook de koorts verlagen bij kinderen. Ze mogen het dan niet koud krijgen en gaan rillen of beven. Rillen en kippenvel betekent dat het lichaam de temperatuur verhoogt, precies het omgekeerde van wat je wilt bereiken.

Gebruik geen doekjes met alcohol, koele of koude baden of kompressen. Hierdoor koelen jonge kinderen af of ze krijgen rillingen waardoor de temperatuur juist verhoogt.

Braken

Braken of overgeven, betekent het geforceerd uitstoten van de maaginhoud. Dit in tegenstelling tot het uitspugen van een beetje eten, wat baby's vaak doen. Soms geven kinderen slijm over als ze hoesten. Kinderen slikken slijm in dat vrijkomt bij een aandoening aan de luchtwegen. Ze hoesten slijm niet op.

Braken komt meestal door een griepachtige virusinfectie of door overgevoeligheid voor iets wat het kind gegeten heeft. Je moet goed in de gaten houden hoe ernstig het braken is en hoe lang het duurt. Zo'n periode duurt meestal niet langer dan 8 tot 12 uur. Het is een ernstiger probleem bij jonge kinderen, omdat ze sneller uitdrogen.

Braken is ernstig genoeg om de huisarts te waarschuwen als:

• je baby zich ook 'ziek gedraagt' [zie boven];
• je baby moeilijk wakker wordt of verward is als hij wakker is;
• er bloed in het braaksel zit dat niet afkomstig is van een wondje in de mond of van een bloedneus;
• het braaksel felgeel of groen van kleur is;
• zijn buik opgezwollen is en hij langer dan drie uur buikpijn lijkt te hebben;
• hij iets schadelijks heeft ingeslikt (Let op: kreeg je van je huisarts of het ziekenhuis de instructie om je baby siroop met braakmiddel te geven vanwege een vergiftiging? Dan is braken het gewenste effect.);
• je baby een hoofdwond heeft. Veel kinderen braken één keer vlak na een verwonding. Maar het is zorgwekkend als het braken aanhoudt en samengaat met slapeloosheid of ongewoon gedrag;
• Je kind tekenen van uitdroging vertoont, zoals:
• - zes of acht uur lang geen plas;
• - geen tranen als hij huilt;
• - droge mond en ogen;
• - de fontanel (zachte plek) bovenop het hoofd invalt als hij ligt.

Uitdroging

Je baby loopt het risico uit te drogen als:

• hij geen heldere vloeistoffen binnen kan houden, zelfs als ze in kleine hoeveelheden gegeven worden;
• braken vergezeld gaat van waterige diarree;
• hij weigert te drinken;
• braken langer dan acht uur aanhoudt bij een kind van jonger dan 6 maanden, of meer dan 12 uur bij een oudere baby, peuter of kleuter;
• het ook erg warm buiten is.

Wat je kunt doen

Als je baby geen vocht kan binnenhouden, probeer hem dan een theelepel tot een eetlepel helder vocht of ORS (orale rehydratievloeistof) te geven en verder niets. Wacht 15 minuten voordat je de volgende slok geeft, zelfs als hij meer lijkt te willen drinken. Verdubbel vervolgens de hoeveelheid. ORS is het beste, maar sap, water en frisdranken zonder prik kun je gebruiken ter afwisseling. (Je kunt eventueel het koolzuur uit frisdranken halen door er suiker bij te doen en ze te schudden.)

Geef je kind zes tot acht uur lang alleen deze dranken, zolang hij niet overgeeft. Geef je kind de volgende acht à twaalf uur licht eten en ga daarna weer over op zijn normale voeding. Als je borstvoeding geeft, ga daar dan mee door, maar ga over op meer en kortere voedingen. Geef bijvoorbeeld één borst, wacht daarna 30 minuten voor je hem aan de andere borst legt.

Verstopping

Hoewel ouders en grootouders zich snel zorgen maken over te weinig ontlasting, is verstopping zelden een ernstig probleem. Verstopping wordt alleen behandeld als de ontlasting keihard is en het pijnlijk is om er van af te raken. Sommige baby's hebben niet vaker dan om de paar dagen ontlasting. Ontlasting met tussenpozen van vier tot vijf dagen is ook nog normaal. Vaak kan alleen een dieetverandering het probleem al oplossen. Je kunt baby's water geven na een voeding. Als ze sap mogen, kun je ze appel- of pruimensap geven. Voor baby's die vaste voeding krijgen, kun je wat extra vezels toevoegen, zoals havermout of gerstemeel en gepureerde vruchten of groenten, of een extra lepeltje olijfolie. Je moet je baby ook extra vocht geven. Vezelrijk voedsel en vocht zorgen altijd voor een regelmatige ontlasting.

Ademhalingsproblemen

Controleer of je baby snel ademt nadat je zijn neus hebt schoongemaakt en hij rustig is. Snelle of zware ademhaling is meestal een aanwijzing voor een ernstig probleem in de borstkas, dus laat er onmiddellijk naar kijken. Wordt de huid tussen zijn ribben en boven zijn sleutelbeen bij elke ademhaling naar binnen getrokken? Dat is niet normaal. Je moet meteen je huisarts bellen. Het normale ademhalingsritme ligt tussen 40 en 50 ademhalingen per minuut. (Zie het onderdeel over jonge baby's hierboven.) Meer dan 60 ademhalingen per minuut is niet normaal.

Hoe bepaal je het ademhalingsritme van je kind? Maak zijn neus schoon en controleer zijn ademhaling als hij rustig is. Bel je huisarts als je je zorgen maakt over de ademhaling. Baby's ademen onregelmatig, maar pauzes van meer dan 10 seconden zijn niet normaal. Als je baby blauwige lippen heeft en 10 seconden of langer niet ademt, bel dan meteen de hulpdiensten (tel: 100).

Vreemde geluiden tijdens de ademhaling

Baby's maken soms een heleboel vreemde geluiden. Als je kindje ziek is en vreemde geluiden maakt, weet je huisarts al meer als je het geluid kunt beschrijven. Soms halen baby's, peuters of kleuters hoorbaar adem, met een piepend geluid. Dit klinkt als een soort raspend gepiep bij het uitademen. Dit piepend uitademen kan erop wijzen dat er iets met zijn longen is of dat hij last heeft van een allergie. Het kan ook betekenen dat hij iets ingeslikt heeft dat nu in zijn luchtpijp zit. Bel je huisarts als:

• dit de eerste keer is dat je kind zo piepend ademt;
• je kind jonger is dan 6 maanden;
• het piepen erger wordt;
• de kleur van je baby verandert.

Jonge baby's die regelmatige koerende geluidjes maken als ze uitademen, zijn in ademnood. Er moet onmiddellijk naar hen gekeken worden. Dit symptoom kan zich bij oudere kinderen uiten in een brommende uitademing.

Hoorbaar inademen kan duiden op valse kroep, een virale ontsteking van het strottenhoofd. Een kroepachtig geluid kan er ook op wijzen dat er iets in zijn keel zit. Als je baby dergelijke geluiden maakt terwijl hij niet actief is, zelfs nadat je hem in een badkamer vol stoom gezet hebt, bel dan je huisarts. Een plotselinge aanval van dit soort ademhalingsproblemen, samen met hoge koorts, kwijlen en een kleurverandering moet onmiddellijk onderzocht worden.

Soms maakt een baby dit soort geluiden als hij hoest of als hij huilt of van streek is. Veel vocht kan helpen, maar dit kan het begin zijn van een 5 à 7 dagen durende ziekte. Let op of de symptomen verergeren.

Hoest en een loopneus

Als je baby's ademhaling rustig is, hij geen piepende geluiden maakt en er geen andere ernstige symptomen zijn, kun je een huismiddeltje gebruiken. Maak zijn neus schoon als je kind er last van heeft. Voor kleine baby's kun je een paar druppels zout water gebruiken om het slijmvlies los te maken. Hierna kun je het slijm met een neusreinigingspompje (rubber bal met tuitje) wegzuigen. Bij peuters is het neusje afvegen met een zachte doek meestal voldoende. Alle baby's hebben baat bij een luchtbevochtiger, vooral 's nachts.

Kleurverandering: rood, wit, blauw of geel

Veel pasgeboren kindjes hebben blauwige handen of voeten vanwege hun onvolgroeide bloedsomloopsysteem. Oudere baby's, peuters en kleuters hebben dat niet, tenzij ze het koud hebben, ze hun adem inhouden of ademhalings- of hartproblemen hebben. Blauwe lippen, handen of voeten bij een oudere baby zijn geen goed teken, en vereisen onmiddellijke medische aandacht. Sommige kinderen lopen blauw aan als ze hun adem inhouden bij een woede-uitbarsting, maar dit trekt weg zodra ze weer beginnen te ademen. Je moet je hier geen zorgen over maken. Een kind kan soms blauw zien als hij het koud heeft, bijvoorbeeld als hij te lang gezwommen heeft. In dat geval geef je hem een handdoek en wrijf je hem lekker droog. Als hij bleek is, kan dat op bloedarmoede of een andere ziekte wijzen. Controleer de binnenkant van je baby's mond of oogleden. Ze moeten er gezond en rozerood uitzien. Als dat niet zo is, laat dit je huisarts dan weten bij een volgend bezoek (routine of als je kind andere symptomen heeft).

Roodheid kan door een blos komen, die veroorzaakt is door koorts of huiduitslag. Neem de temperatuur van je baby op, en onderzoek zijn lichaam goed. Misschien heeft hij het te warm. Controleer of hij niet te veel kleren aanheeft en zoek een koelere plaats voor hem.

Een gele huid wijst op geelzucht. Dit komt vrij vaak voor bij pasgeboren baby's. Je moet wel je huisarts waarschuwen, zodat die je baby in de gaten kan houden. Bij oudere baby's kan een gele huid op een probleem met de lever wijzen. Een oranjegele kleur daarentegen, betekent dat je kindje veel worteltjes eet. Je moet je hier geen zorgen over maken, maar je zou natuurlijk zijn dieet kunnen veranderen.

Ontroostbaar huilen met hoge uithalen, dat langer dan twee à drie uur aanhoudt

Dit betekent meestal dat je kindje pijn heeft of dat er een neurologisch probleem is. Dit huilen is van een andere aard dan het gebruikelijke huilen dat iedere baby doet, zelfs als hij vaak darmkrampjes heeft. Het is gekrijs, met hoge uithalen, dat niet meer lijkt op te houden.

Mankheid

Als je kindje plotseling erg mank loopt en niet in staat is zijn hoofd overeind te houden, rechtop te zitten of naar een speeltje te reiken, moet je je huisarts bellen. Dergelijke plotselinge symptomen kunnen ernstig zijn.

Aanhoudende diarree

Diarree, in de betekenis van veelvuldige, waterige ontlasting, duurt meestal enkele dagen tot een week. Het kan het beste verholpen worden met extra drinken en kleine veranderingen in het dieet. Als de diarree ondanks dieetaanpassingen en extra drinken al vijf tot zes dagen aanhoudt, neem dan meteen contact op met je huisarts. Let op tekenen van uitdroging. Als er bloed of pus in de ontlasting zit, moet je ook onmiddellijk bellen (tenzij het een klein beetje helderrood gekleurd bloed is dat duidelijk van een wondje in de anus komt).

Groene of erg waterige en 'ploffende' ontlasting is erg snel door de darmen gegaan. Dit soort diarree, of het heftig is of niet, zal waarschijnlijk irritatie veroorzaken aan de billetjes van je kindje. Zorg dat zijn billetjes schoon zijn en bescherm ze met vaseline. Smeer de vaseline direct op zijn huid of in de luier. Bij alle soorten diarree moet je regelmatig kleine hoeveelheden heldere vloeistof of ORS te drinken geven. De manier om diarree onder controle te houden, is te zorgen dat je baby niet uitdroogt.

Het grootste probleem van diarree is extra vochtverlies en dat kan tot uitdroging leiden. Wat je kunt doen:

• Kinderen met losse, papperige ontlasting geef je bij elke voeding wat extra water, borst- of flesvoeding. Als je kindje vast voedsel eet, geef hem dan 'stopmiddeltjes', zoals appelmoes, bananen, rijst en aardappels. Vermijd vruchtensap.
• Als de ontlasting echt waterig is, gebruik dan een orale rehydratieoplossing (ORS). Geef om de 15 à 30 minuten kleine hoeveelheden hiervan (een eetlepel tot 30 gram) gedurende 24 uur. Ook kun je niet-koolzuurhoudende frisdrank gebruiken als ORS niet beschikbaar is. Als je borstvoeding geeft, ga daar dan gewoon mee door. Als het wat beter gaat en je kind al vaste voeding eet, geef hem dan ook stopmiddeltjes (zie boven).

Voor peuters met waterige diarree:

• Geef hem minstens drie tot vijf dagen geen melkproducten. Geef hem veel heldere vloeistoffen (ijslolly's zijn ook goed).
• Begin vaste voeding met crackers, toast, rijst, bananen, appelmoes, soep en pasta.
• Voeg langzamerhand vlees, groenten en eieren toe.
• Als de diarree terugkomt, ga dan één stap terug in het dieet.

Geef je kindje geen kruidenthee, tenzij in overleg met je huisarts, of middelen tegen diarree die zonder recept verkrijgbaar zijn. Middelen die zonder recept verkrijgbaar zijn voor volwassenen of oudere kinderen, kunnen schadelijk zijn voor baby's en jonge kinderen.

Huiduitslag

Huiduitslag kan op een ziekte wijzen. Maar het kan ook gewoon een insectenbeet, een huidirritatie of een allergie zijn. Als je kindje niet ziek is, moet je je huisarts niet bellen. Tenzij je kind:

• een paarsachtige uitslag heeft met kleine vlekjes of spikkels;
• grote rode spikkels heeft die wijzen op galbulten of op een allergische reactie die misschien behandeld moet worden.

In beide gevallen moet je meteen je dokter bellen.

Hevige pijn

Hard krijsen, een volledig ontroostbaar kind of gevoeligheid bij aanraking van een lichaamsdeel moet je ernstig nemen. Bel je huisarts als je een van deze verschijnselen waarneemt.

Weigert te lopen

Als een kind geen gewicht op zijn been (benen) wil dragen of plotseling mank gaat lopen, kan dit wijzen op gewrichts- of botproblemen. Je huisarts moet hem dan meteen onderzoeken. Als hij te slap is om te staan of mank lijkt, moet je hem ook meteen laten onderzoeken. Dit geldt niet voor een kind dat ziekjes of moe is, of gewoon vastgepakt wil worden. Als je kind voorovergebogen loopt, kan hij een maagprobleem hebben dat onmiddellijk onderzocht moet worden.

Gevoelige buik

Hieronder verstaan we ook een plotselinge gevoeligheid of het opzetten van de onderbuik of balzak. Dit zijn beide ernstige gevallen die onmiddellijk onderzocht moeten worden.

Sommige kinderen hebben een gevoelige buik als ze last hebben van verstopping. Maar dit soort gevoeligheid komt langzaam opzetten en verdwijnt als het kind ontlasting heeft gemaakt. Maak een afspraak met je huisarts als dit een chronisch probleem is. Ga met je peuter of kleuter ook naar je huisarts als het niet overgaat met het geven van extra vocht of vezels.

Bewustzijn verliezen

Hier moet je altijd direct op reageren. Bel meteen 100. Houd nauwlettend de ademhaling en de kleur van je kind in de gaten. Voer hartmassage uit als je daarin getraind bent.